Satranç Elo Puanı Nasıl Hesaplanır? | Playgridia

2026-09-17

Elo puanı, iki satranç oyuncusu arasındaki güç farkını tek bir sayıya indirip her maç sonucuna göre o sayıyı güncelleyen dünya standardı derecelendirme sistemidir — ama bu sitedeki satranç puanı Elo değildir, kazanınca sabit +20 işleyen düz bir sayaçtır, ve bu yazı ikisini de ayrı ayrı, baştan sona anlatıyor.

Elo Nedir?

Elo, Macar asıllı fizikçi Arpad Elo'nun geliştirdiği ve bugün FIDE dahil hemen her resmî satranç federasyonunun kullandığı derecelendirme sistemidir. Mantığı basit: her oyuncunun gücünü tek bir sayı temsil eder, her maç sonucu bu sayıyı günceller. Kazandığın rakip senden güçlüyse puanın çok artar; zaten favoriyken beklenen galibiyeti alırsan puanın neredeyse hiç değişmez. Sistemin bütün değeri burada — bir puan farkını somut bir kazanma olasılığına çevirir. Turnuva eşleştirmesinden yayın grafiklerindeki "favori" etiketine kadar satranç dünyasında gördüğün hemen her sayı, bir şekilde bu formülden geçer.

Elo Nasıl Hesaplanır?

Formül iki adımdan oluşur. Önce rakibine karşı "beklenen skorun" (Se) hesaplanır:

Se = 1 / (1 + 10^((Rrakip − Rsen) / 400))

Burada Rsen senin puanın, Rrakip rakibinin puanı. Maç bitince gerçek sonuç (Sa) galibiyette 1, beraberlikte 0.5, mağlubiyette 0'dır. Puan değişimi (ΔR), gerçek sonuçla beklenen skor arasındaki farkın K katsayısıyla çarpımıdır:

ΔR = K × (Sa − Se)

K katsayısı senin ne kadar deneyimli ve ne kadar güçlü olduğuna göre değişir; FIDE'nin uyguladığı üç dilim şöyle:

Mantık şu: yeni bir oyuncunun puanı henüz kaba bir tahmindir, o yüzden her maç puanı hızla (K=40) gerçek seviyesine çeker. 2400 ve üzeri bir oyuncunun puanı ise binlerce maçla oturmuş, güvenilir bir ölçümdür; tek bir kötü gün onu bozmasın diye K=10 ile yavaş hareket eder.

Örneği elle çözelim: 1500 puanlı bir oyuncu, K=20 diliminde, 1700 puanlı bir rakiple oynuyor. Önce beklenen skor: Rrakip − Rsen = 200, 10^(200/400) = 10^0.5 ≈ 3.16, yani Se = 1 / (1 + 3.16) ≈ 0.24 — bu oyuncunun kazanma "beklentisi" yaklaşık %24. Şimdi iki senaryo: kazanırsa (Sa=1), ΔR = 20 × (1 − 0.24) ≈ +15; kaybederse (Sa=0), ΔR = 20 × (0 − 0.24) ≈ −5. Favoriye karşı beklenmedik galibiyet puanı hızla yükseltir, beklenen bir mağlubiyet ise neredeyse hiç düşürmez.

Puan Farkı Ne Anlama Gelir?

Aynı formülü farklı aralıklar için çalıştırınca fark netleşiyor. 100 puanlık bir farkta güçlü oyuncunun kazanma beklentisi yaklaşık %64'e çıkar (zayıf taraf için Se ≈ 0.36). 200 puanlık farkta bu oran yaklaşık %76'ya çıkar (Se ≈ 0.24 — yukarıdaki örnek). 400 puanlık farkta ise zayıf tarafın beklenen skoru sadece 1/11 ≈ %9'dur, yani favori taraf kabaca 10 maçın 9'unu kazanmayı "beklemelidir". Elo'nun işi tam olarak bu: bir puan farkını somut bir olasılığa çevirmek. Bu yüzden üst düzey turnuvalarda büyük puan farkı olan eşleşmelerde sürpriz sonuç nadirdir — favori taraf istatistiksel olarak zaten kazanması gerekeni kazanmaktadır.

Playgridia'da Puan Nasıl İşler?

Burada kritik bir ayrım var: Playgridia'daki satranç puanı Elo DEĞİLDİR. Beklenen skor hesaplanmaz, K katsayısı yoktur, kademeli bir sistem yoktur — düz ve öngörülebilir bir sayaç çalışır. Herkes 800 puanla başlar. Maçı kazanırsan puanın sabit +20 artar, kaybedersen sabit −20 azalır, berabere biterse puanın hiç değişmez (değişim 0). Bir maçı koltuğunun bota devredilmesiyle terk edersen ekstra bir bedel var: normal −20'nin üstüne bir −15 daha eklenir. Puan hiçbir zaman 0'ın altına inmez.

Bu tasarım kasıtlı bir tercih: hesaplanacak gizli bir şey yok, bilinmeyen bir K katsayısı yok, bota karşı pratik yapmak puanını şişiremez, ve bir maçtan yürüyüp gitmek o maçı kaybetmekten daha pahalıya patlar.

Hangi Maçlar Sayılır?

Puan sadece iki gerçek insan aynı masaya oturduğunda hareket eder. Bir bota karşı oynadığın maç — ne kadar sürerse sürsün, ne kadar iyi oynarsan oyna — puanını asla değiştirmez; bu yüzden bota karşı istediğin kadar pratik yapabilirsin. Taraflardan biri hiç hamle yapmadan maç biterse o maç tamamen iptal edilir: ne puan ne sayaç işler. Bir maç, hamle süresi dolan tarafın koltuğu bot tarafından devralınmışken bitmişse, bu maç da iki taraf için derecelendirme dışı sayılır — yarım kalan bir devir sonucu kimsenin puanını değiştirmez. Berabere biten bir maç sayılır ama puanı hiçbir tarafta hareket ettirmez.

İki Ayrı Puan: Genel ve Oyun Bazında

Çoğu oyuncunun kaçırdığı nokta bu: burada TEK bir puan yok, iki ayrı puan var. Biri genel puan — bütün oyunlar genelinde oynadığın derecelendirilmiş maçları tek bir sayıda toplar. Diğeri sadece satranca özel puan — yalnızca satranç maçlarından hareket eder ve kendi 800 tabanından başlar. Liderlik tabloları da ayrı: genel liderlik tablosu genel puana göre sıralanır, satranca özel liderlik tablosu ise satranç puanına göre. Profil sayfasında tek bir "sıralaman" satırı olmamasının sebebi tam olarak bu — puan oyuna göre ayrışıyor, tek bir sayı yeterli olmuyor. Pratikte şu anlama gelir: sadece satranç oynayan biri için iki puan aynı hızda hareket eder, ama birden fazla oyun oynayan biri için genel puan satranç dışındaki derecelendirilmiş maçlardan da beslenir — genel puandaki bir değişimi tek başına "satranç performansım" diye okumak yanıltıcı olur.

Puanını Nasıl Yükseltirsin?

Pratik yol basit. Önce bota karşı ısın — hiçbir bedeli yok, puanını ne yükseltir ne düşürür, sadece hamlelerini güvenle denersin. Sonra insanlara karşı derecelendirilmiş maçlara gir: satranç odasında rakip bul, süre kontrolünü seç (bkz. satranç süre kontrolleri) ve oyna. En pahalı hata kaybetmek değil, kaybediyor olduğun bir maçtan çekip gitmektir — bu, normal −20'nin üstüne bir −15 daha ekler. Beraberliğin nasıl oluştuğunu ve bir maçın nasıl bittiğini bilmek de işine yarar (berabere kuralları, oyun sonu), kurallara yeni başlıyorsan satranç nasıl oynanır yazısı her şeyi baştan anlatıyor.

Sıkça Sorulan Sorular